دانشجویان دانشگاه آزاد: نهال‌هایی که در جنگل سامانه‌ها سوختند

به گزارش نگاه فناوری:بارها در سخنان مسئولان شنیده‌ایم که کشور با انباشت سامانه‌های ناکارآمد مواجه است. رئیس سازمان اداری و استخدامی کشور گفته است که باید شیر فلکه تولید سامانه‌های تکراری را ببندیم. رئیس سازمان فناوری اطلاعات نیز «جنگل سامانه‌ها» را یکی از مشکلات اصلی دولت هوشمند می‌داند.

یکی از نمونه‌های برجسته این مشکل، دانشگاه آزاد اسلامی است. کافی است سری به وب‌سایت رسمی این دانشگاه بزنید تا با لیستی گسترده از نام‌های سامانه‌های مختلف مواجه شوید. هر کدام از این سامانه‌ها، یک جزیره فنی است که به‌خوبی به هم متصل نیستند و کاربران را در یک جنگل پیچیده از رمزها و سیستم‌های ناهمگون به گردش می‌اندازند.

دانشگاه آزاد اسلامی چند سالی است که سامانه «وادانا» را به‌عنوان پلتفرم متمرکز آموزش مجازی خود معرفی کرده است. مهم‌ترین دوره‌هایی که قرار بود وادانا به‌عنوان ابزار اصلی آموزش و امتحانات مجازی به کار رود، دوران همه‌گیری کرونا و جنگ ۱۲ روزه بود. اما در هیچ‌یک از این دوره‌ها، این سامانه نمره قبولی نگرفت.

مشکلات وادانا از قطعی‌های پی‌در‌پی گرفته تا اشکال در صدا، نمایش محتوا و بیرون‌انداختن مداوم دانشجویان و استادان از جلسات، به‌گونه‌ای بود که مجبور می‌شدند به سایر ابزارهای مجازی روی بیاورند. هنگام برگزاری امتحانات نیز، وادانا به‌خوبی عمل نکرد و دانشجویان و استادان را درگیر مشکلات فنی کرد.

انتظار می‌رفت که دانشگاه آزاد با بررسی اشکالات وادانا، آن را برای دوره‌های بعدی آماده کند. اما در پی قطع اینترنت و اعتراضات اخیر، ناگهان یک سامانه جدید و ناآشنا برای امتحانات معرفی شد. این اقدام، به‌جای حل مشکل، باز هم یک چرخه جدید از انتظار و ناامیدی را به وجود آورد.

به‌نظر می‌رسد دانشگاه آزاد در سال‌های اخیر درگیر یک شهوت سامانه‌سازی شده است. در حالی که هدف اصلی فناوری در مراکز آموزشی، بهبود تجربه آموزشی و ایجاد رابطه شفاف بین دانشجو، استاد و سیستم آموزشی است، در عمل، چه می‌بینیم؟

ما شاهد انباشت سامانه‌های ناکارآمد، با رابط‌های پیچیده و ساختارهای ناهمگون هستیم. از وادانا گرفته تا آموزشیار، گاه سامانه‌های منطقه‌ای برای هر واحد، کاربران را در یک جنگل از رمزها و سیستم‌های غیرقابل کنترل به گردش می‌اندازند. و در هر بار، همان چرخه تکرار می‌شود: ساخت سامانه، اختلالات فنی، اعصاب‌خردکنی و سپس جایگزینی با سامانه‌ای دیگر.

پیش‌تر مشکلات سامانه آموزشیار را گزارش کرده بودیم؛ سامانه‌ای که در تمام مراحل مهم تقویم تحصیلی مثل انتخاب واحد، ثبت‌نام و حذف و اضافه، به‌طور مکرر دچار اختلال می‌شود. تجربه دانشجویان با این سامانه به جایی رسیده که نارضایتی از آن به بخشی از هویت دانشجو تبدیل شده است.

حالا هم با یک سامانه جدید برای امتحانات مواجهیم که همان چرخه را تکرار می‌کند. در واقع، در شرایطی که دانشجویان با تجربه‌های ناکارآمد این سامانه‌ها روبه‌رو هستند، تنها پاسخ دانشگاه، جایگزینی یک سامانه ناکارآمد با یک سامانه ناتوان دیگر است.

اما ریشه مشکل در لایه فناوری و خود سامانه‌ها نیست. مشکل اصلی، در سیاست‌گذاری‌های نادرست پشت این سامانه‌ها نهفته است. نمی‌دانیم چه کسی مسئول معماری این سامانه‌ها است؟ چه کسی خروجی آن‌ها را ارزیابی می‌کند؟ چند درصد از بودجه دانشگاه به توسعه این سامانه‌ها اختصاص می‌یابد و بازده آن‌ها کجا سنجیده می‌شود؟

آنچه شاهد آن هستیم، فراتر از ضعف فنی است. این یک نشانه از وضعیتی عمومی است که در آن، ساختن سامانه به جای حل مسئله نشسته است. مسئولان دانشگاه آزاد باید بدانند که استفاده از ابزار دیجیتال بدون شفافیت، بدون پاسخ‌گویی و بدون الگوی ارزیابی، مسئله را رفع نمی‌کند. بلکه فقط تکرار مشکل با نام دیگر است.